İnsanlar Diğer Primatlardan Neden Çok Daha Az Uyur?

Primatlar ailesinde şempanzeler günlerinin ortalama 9,5 saatini, tamarinler 13 saatini, hatta gece maymunları tam 17 saatini uyuyarak geçiriyorlar. Pekala, bilimin primatlar ailesinde kabul ettiği beşerler neden maymun ya da şempanzelere kıyasla daha az uyuyor? Gelin, bu sorunun yanıtını arayan bilim dünyasının fikirlerine bakalım.

Uykunun bağışıklık, hafıza ve öbür tüm sıhhat şartlarımız için bir kural olduğu bilinirken, Toronto Mississauga Üniversitesi’nden evrimsel antropolog David Samson tarafından yapılan araştırma, insanların neden öbür primatlara nazaran daha az uyuduğuna alternatif bir yanıt buldu. Yanıtın bulunması için, en uygun delillerin bulunabileceği ‘çağdaş endüstriyel olmayan toplumlar’ incelendi.

Beşerler, vakitle az uyumaya adapte olmuş olabilir

Samson, çalışması kapsamında Tanzanya’daki Hadza avcı-toplayıcılarının yanı sıra Madagaskar ve Guatemala üzere yerlerdeki çeşitli insan topluluklarını inceleme altına aldı. 2018 yılında yayımladığı araştırmayla birlikte insanların vakitle en derin uyku durumu olan REM dışındaki uyku vaktini azalttığını gösterdi. 2021 yılında yayımladığı araştırmadaysa bunun neden gerekli olduğunu gösteren bir hipotez sundu.

Annual Review of Anthropology’de yayımlanan araştırmada Samson, insan uykusunun güvenlik münasebetleri nedeniyle kısaldığını öne sürdü. Çünkü beşerler, primatlardan farklı olarak ağaçlarda değil, yerde uyuyorlardı. Küçük sığınaklarda kalan insanların bir kısmı uyurken, bir kısmıysa avcı canlılara karşı teyakkuzda olmak için nöbet tutuyordu.

Ancak primatlar ortasındaki fark şimdi tam olarak açıklanamıyor:

Queen’s Üniversitesi’nden evrimsel ekolojist Isabella Capellini de bu fikre katıldığını söz etti. Capellini, 2008’deki araştırmasında av olma riskinde olan memelilerin ortalama olarak daha az uyuduğunu ortaya koymuştu. Lakin Capellini, insanların uykusunun primatlardan çok da farklı olduğu konusunda hemfikir değil.

Capellini’nin Samson’a karşı çıkmasının temel nedeniyse primatların uyku mühletinin çoklukla tutsak olanlar üzerinde yapılan incelemelerle derlenmesinden kaynaklanıyor. Ekolojist, hayvanların yabanî tabiatta ne kadar uyuduklarına dair şimdi net bilginin olmadığını söylüyor. Öte yandan tutsak hayvanların, gerilim altında olmaları nedeniyle daha az uyuyabildiği ya da yalnızca sıkıldıklarından daha fazla uyuyabildiklerini söz ediyor.

Yani insanların primatlardan neden daha az uyuduğu konusu hala tartışılmaya devam ediyor. Bu tartışmanın sonlanması içinse yırtıcı tabiatta bulunan primatlar üzerinde daha fazla inceleme yapılmasının gerekli olduğuna vurgu yapılıyor. Pekala, bireyler olarak aslında ne kadar uyumak istiyoruz?

Her şeyi geçelim, gereğince uyuyor muyuz?

David Samson, günümüzde ilkel metotlarla ömrünü sürdüren Hadza insanları üzerindeki araştırmasında 2017 yılında 37 bireye uykuları konusunda nasıl hissettiğini sordu. 37 bireyden 35’i, bu soruya ‘yeterince’ uyuduğu yanıtını verdi. Bu toplulukta ortalama uyku süresiyse 6,25 saat olarak ölçüldü. Lakin yatakta daima uyanmalarla geçirilen toplam mühlet 9 saatten fazlaydı.

2016 yılında Chicago’da 500 iştirakçiyle yapılan bir araştırmaysa bireylerin yatakta geçirdiği müddetin uyku müddetiyle eşit olduğunu, toplam da en az Hadza insanları kadar uyuduğunu ortaya koymuştu. 2020 yılında yapılan bir diğer anketse ABD’deki yetişkinlerin %87’sinin haftanın en az bir günü ‘dinlenmemiş’ hissettiğini gösterdi.

Pekala bu düzensizlik ve uyku yetersizliği neden kaynaklanıyordu? Samson ve Kaliforniya Üniversitesi’nden çalışma arkadaşı Gandhi Yetish, uyku problemlerimizin kaynağı olarak gerilim ve tertibini kaybeden biyolojik saate bağladı. Bunun yanı sıra Samson, ilkel vakitlerde bir topluluk olarak birlikte uyuduğumuzdan ötürü günümüz nizamının alışkanlığımıza test olduğunu da alternatif bir neden olarak sundu.

Bir cevap yazın