Türk kadını ilk kez tiyatro sahnesinde

27 Temmuz 1923 tarihinde, gerçekleşen, Gazi ve Latife Hanım’ın İzmir’i ziyaretlerinde, iki kıymetli sanatsal olay gerçekleşmiştir. Geçen hafta, bayanın erkeklerle birlikte sinemaya gidişini anlatmıştım. Artık de öbür değerli birincisi anlatacağım.

Darülbedayi sanatkarları ismine Behzat, Muvahhit Rafet ve Şadi, Gazi’yi Uşakizade Köşkü’nde ziyaret etmişlerdir. Vasfi Ziya Beyefendi, sanatkarların Gazi tarafından kabul edilişini ve yaşananları şöyle anlatmıştır:

“…Bunlar da Mustafa Kemal Paşa’yı herkes üzere zaferlerinden ve fotoğraflarından tanıyordu. Paşa’nın fikri görüşü, tavrı hakkında hiçbir bilgileri yoktu. Bu kabul büyük adamla birinci müsabaka idi.

…‘Efendim müsaade verilirse beraberce geldiğimiz Türk hanımlarına da sahnede görev vererek ve temsillerimize iştirak ettireceğiz.’ diyebilmek ne üzere bir karşılığa bizi bırakırdı? İster misin, bu kelam üzerine kızsın da: ‘Vay bre zındıklar! Gidi kâfirler! Müslüman bayanlarını dünyaya göstermeye mi geldiniz! Defolun oradan’ deyiversin!’

…Bizim üç aza, bu güç durumun verdiği heyecan içinde ispinoz üzere düşünürlerken, Gazi ‘Türk hanımlarıyla bir arada geldiğinize pek şad oldum. Onları hoş şiveleri ile sahneden dinlemek pek zevkli olacak’ deyince heyet üyeleri geniş bir nefes almış. Behzat Budak diyor ki: ‘Meğer o yalnız Türk bayanlarının İzmir’e beraberimizde geldiklerini değil sahneye çıkan Türk bayanlarının İstanbul’da başına gelenleri de biliyormuş.’

Merhum Muvahhit’in bana anlattığına nazaran, Türk bayanları hakkındaki üstte anlattığım cümlelerin sonu şöyle idi:

‘Darülbedayi bu memleketin sanat hayatında çok sevilen ve çok sempatik bir çiçektir. Türk hanımlarının iştirakiyle bu çiçek daha da serpilecek, daha sempatik bir hale gelecektir. Heyet üyeleri de bu hoş kelamlar ve takdirler karşısında ağlamaklı bir hal ile veda edip heyecan içinde otele döndüler.

29 Temmuz 1923 Pazar günü akşamı Kordon uzunluğunda sahnesi bizim tarafımızdan süreksiz yapılmış olan Palas Sineması salonunda Gazi Mustafa Kemal Paşa hazretlerinin iştirakiyle Darülbedayi, birinci temsilini vereceğini ilan etti.”

Bedia Muvahhit, 31 Temmuz 1923 tarihinde İzmir’de birinci defa sahneye çıkışını şöyle anlatmıştır:

“Eşim Muvahhit, İzmir’e arkadaşlarıyla bir turne yapmıştı. Ben de gittim. Gazi Mustafa Kemal Paşa, merak etmiş, sordurmuş:

‘Sahnede kimler var?’ Diye. Onlar da:

‘Ermeni hanımlar var’ demişler. Gazi, o vakit Muvahhit’e:

‘Niye senin karın çıkmıyor? O oynasın! Gelip seyredeceğim’ demiş. Gazi’nin benim sahneye çıkmamı istemesi de şundandır:

‘Ben, Ateşten Gömlek sinemasında oynamıştım. Halide Edip Hanım davet etmişti. Ona da tavsiye eden, Muhsin Ertuğrul Bey’di. İzmir’de; Gazi, ‘O oynasın’ deyince, çabucak sahneye çıkmaya hazırlandım. Zira ‘Gelip seyredeceğim’ demiş.

Bende heyecan, ‘Ayol ben nasıl çıkarım, nasıl yaparım? Filan…’ O gece oynanacak oyun ‘Ceza Kanunu…’

‘Baş bayan oyuncu rolüne hazırlan’ dediler.

Bir genç bayan rolü, Sacide’yi oynayacağım. Ne halde olduğumu düşünemezsiniz. Sonunda, Gazi sahneye geldi.

Piyesi çok beğendi ve İzmir civarını da dolaşıp temsiller vermemizi istedi.

Ama ben direkt doğruya Gazi’nin müsaadesiyle çıktığım için, tam bilakis, son derece ilgi ve takdirle karşıladılar. Büyük övgü aldım.”

8 Mayıs 2022
Ahmet Gürel
Atatürk Araştırmacısı

Bir cevap yazın